Bağlama; tekne, ses tahtası, sap, eşikler, akort burguları, perdeler, teller, cila gibi unsurların bir araya getirilip bütünleştirilmesiyle yapılan bir çalgıdır. Bütün bu unsurlar kendi içinde ayrıntı ve detaya indirgenerek işlendiğinde, bağlamadan elde edilen ses kalitesi de artacaktır.

TEKNE: Tekne bağlamanın gövde kısmına verilen isimdir ve parça ağacın oyulması ile (oyma tekne) ya da dilimler halinde kesilmesi ve kesilen parçalarının yapıştırılıp bütünleştirilmesiyle (yaprak tekne) oluşturulur. Her iki durumda da teknenin form yapısı çatlaksız, düzgün ve estetik olmalıdır. Oyma teknelerde dut ağacı başta olmak üzere kestane, gürgen, karaağaç, ıhlamur vb. ağaçlar; yaprak teknelerde ise daha çok dut, gül, maun, pelesenk, akçaağaç, vengi vb. ağaçlar kullanılır. Burada dikkat edilmesi gereken en önemli husus, yapım sürecinden önce bağlama yapımında kullanılacak ağaçların kuru bir ortamda en az 5 yıl bekletilmesidir.

Bağlamada geleneksel olarak her yapımcı tarafından farklı form biçimi, ölçü ve oranlar kullanılmakta ise de, ölçülerin genel olarak aşağıda verilen şekildeki oranlara yakın olması gerekir.

Ayrıca, Bağlama teknesinin sesi düzgün yansıtabilmesi için, iç kısımlarının da en az dış yüzeyler kadar özenli bir şekilde zımparalanması ve düzeltilmesi gerekir.

SES TAHTASI: Bağlamanın ses tahtasının yapımında Köknar ve Ladin ağacı kullanılmaktadır. Köknar ağacı ilk anda Ladin ağacından daha açık ses verirse de bu uzun süreli olmaz. Belli bir süre sonra seste düşme olur. Ladin ağacı ise yıllar geçtikçe daha iyi rezonans yapar duruma gelir ve Köknar ağacından daha sağlam bir yapıya sahiptir. Dolayısıyla ses tahtasında Ladin ağacı tercih edilmelidir. Ses tahtasının kalınlığı, Bağlamanın boyutuna göre değişmekte ise de ortalama 2,7-4,5 mm. civarında olmalı ve tekneye yapıştırıldığı yüzey kısımlarında ara boşluklar olmamalıdır. Bağlamanın ses kalitesi üzerine etki eden en önemli unsurlardan biri de ses tahtası olduğuna göre, ağacın cins ve kalitesi, yapılış tekniği, özellikleri, hazırlanması, kalınlık ayarı ve montajı ses kalitesinin belirleyici etmenleridir.

BAĞLAMADA SAP AYARI: Bağlama sapının yapımında daha çok Beyaz Gürgen, Kayın, Erik ve Akçaağaç gibi sert ağaçlar kullanılmaktadır. Bağlamada üst ayar dediğimiz sap ve ses tahtası ayarı yapılması çok önemli ve kritik bir çalışmadır. Bağlamanın sapı uzun olduğu için telin çekme kuvvetinden çok etkilenmektedir. Bağlamada diğer bütün unsurlar (gövde, ses tahtası, cila vb.) tam ve estetik gözükse bile sap ayarı iyi yapılmamış ise Bağlamayı çalmak zorlaşacak ve temiz bir ses elde etmek imkansız hale gelecektir. Bağlamanın sapının uzun süre amacına hizmet etmesi  ve yapısal bir değişiklik sergilememesi için bazı ustalar tarafından 2-3 bazen 4 parçaya bölünerek damarları birbirine ters açı çizecek şekilde yapıştırılmaktadır.

Sap ayarı doğru olan  bağlamanın, klavye düzlemi ile telleri arasında baskıların rahatlıkla yapılmasına ve tezenenin tellerde kolaylıkla çalışmasına  imkan veren bir mesafe olmalıdır. 

B. Sap Önde

Sapın tellerin gerilimine karşı koyacak kadar sağlam olmaması durumunda teller ile klavye düzlemi arasındaki açı bozulacak, çalış ve parmak baskıları zorlaşacaktır.

C. Sap Geride
Sapın, ses tahtası ile olan düzgün açısının bozulması ve arkaya doğru kavis yapması durumunda teller perdelere çarpacağından çalmak imkansız bir hale getirecektir.

Akort edilmiş bir Bağlamada, ses tahtası ve sap düzlemi eşitlenmiş konumda olmalıdır.  Ses tahtasındaki çökmeler sap ile ses tahtasının dengesini bozacaktır.

Aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi, sapın tekne ve ses tahtasının orta noktasında ve aynı doğrultuda olmasına dikkat edilmelidir.

EŞİKLER: Bağlamada üç eşik vardır. Bunlar;

a)    Üst-eşik (sap-eşiği); bağlamanın sapına oyuk açılarak takılır ve tellerin belli aralıklarla durmasını sağlar. Teller perdeye çarpmayacak şekilde aşağıdaki resimde görüldüğü gibi mümkün olduğunca alçak yapılmalıdır.

 

b)    Ses-eşiği (orta-eşik); Bağlamanın sesi üzerinde doğrudan etkili olan eşiktir. Gerek yapılışı, gerekse kullanılan ağacın cinsi ses kalitesini  doğrudan etkileyen unsurlardır. Pelesenk, Gül ve Kızılcık gibi sert ağaçların yanısıra kelebek ağacı kullanılır. Ses eşiğinin ses tahtasına çok iyi temas etmesi gerekir. Eğer iyi temas etmezse, ses gerektiği gibi iletilemez ve çalgıda bir takım çınlamalar oluşur. Bunun için ses tahtası ve eşiğin temas ettiği tabana çok iyi bakılmalı ve boşluklar gözükmemelidir. Ortalama olarak; eşiğin taban genişliği 3,5-4 mm, yüksekliği 4,5-5 mm, üst genişliği 0,5 mm’dir. Tellerin oturacağı çentikler yukarıdaki şekilde görüldüğü gibi çok derin açılmamalı, tel çapının yarısı kadar derinlikte olmalıdır. Tel aralıkları çalıcının isteğine göre ayarlanmakla birlikte, ortalama olarak alt ve üst teller arasındaki aralıklar 2,5 mm genişlikte, orta iki tel ise 3 mm genişlikte olmalıdır.

Aşağıdaki resimlerde ses eşiği için örnek resimler yer almaktadır;

 

c)    Arka eşik; aşağıdaki resimlerde görüldüğü gibi teknenin arka kısmına telleri bağlamak üzere kullanılan eşiktir ve yine sert ağaçlar kullanılmalıdır.
 

  
AKORT BURGULARI: Akort burguları için koyu renkli sert ve gözeneksiz ağaçlar kullanılması tercih edilmelidir. Sağlıklı ve uzun süre kalıcı bir akort ancak burgu yüzeyinin delik yüzeyini tam olarak kavraması ile elde edilebilir. Böylelikle, sürtünme en yüksek seviyede olacak ve iyi akort uzun süre kalıcı olacaktır.

Burguların takıldığı bölüme açılan burgu delikleri, sap ile aşağıdaki resimde görüldüğü gibi dik açı (90 derece) yapacak şekilde açılmalı, burgu yüzeyleri elin rahat kavraması ve akort yapımını kolaylaştırması için yuvarlatılmış olmalıdır.

ÜST YÜZEY İŞLEMLERİ: Bağlamanın cilalanmasında Gomalak, Selülozik Vernik ve Polyester kullanılmaktadır. Çabuk kuruması, kolay setleşmesi ve yüzeydeki bütün izleri, kusurları doldurarak kapatması nedeniyle günümüzde polyester kullanımı yaygınlaşmıştır. Ancak, selülozik vernik daha esnek bir yapıya sahiptir ve ses bakımından daha faydalıdır.

PERDELER: Bağlamanın perdeleri için siyah misina kullanılmaktadır. Perdelerin sap üzerindeki sıkılığına ve atılan düğümlerin çözülüp çözülmediğine dikkat etmek gerekir. Ayrıca, perdeler yerlerine bağlanırken tel boyuna göre belli bir oranla tespit edilerek sabitlenmektedir. Bu oran tablosuna göre perdelerin doğru yerleri kaydırılarak bulunur. Perdeler zamanla hava koşulları ve klavyede çalma sırasında yapılan el hareketleri nedeniyle özellikle acemilik dönemlerinde yerinden oynayabilir. Bu nedenle, belirli aralıklarla kontrol edilmeli ve doğru perde ayarları yapılmalıdır.

TELLER: Bağlama ailesi içerisinde yer alan her bir bireyin amacına ve işlevine uygun olarak kullanılabilmesi ancak doğru kalınlıktaki tellerin takılması ile mümkündür. Bağlama boyutuna uygun tel takımı konusunda zaman zaman belirli bir teknik birikim ve çalım becerisine ulaşmış müzisyenler bile sıkıntıya düşmekte hangi teli hangi boy bağlama için kullanacaklarını bilememektedirler. Bu ise hoş olmayan bazı sesler elde edilmesine, fazla gerginlikten dolayı tellerin kopmasına veya uygun akort yapılamaması gibi sorunlara yol açabilmektedir.  Bu nedenle, Bağlamadan iyi ses elde edilmiyorsa, sap atması ve göğüs çökmesi gibi yapısal bozuklukların yanısıra, tellerin söz konusu Bağlama için uygun olup olmadığı ve eskiyip eskimediği de kontrol edilmelidir.  

Bağlama ailesinde çelik karışımlı çeşitli kalınlıkta teller kullanılmaktadır. Alt, üst ve bazen de orta tellerden elde edilen sesleri pestleştirmek için ailenin bazı üyelerine çelik teller üzerine bakır veya krom sarılarak elde edilen ve bam teli adı verilen teller takılır. Tellerin kalınlıkları milimetrik ölçüm yapabilen hassas kumpaslarla ölçülür ve çap kalınlığı esas olarak alınır. Ek II’de hangi boy bağlama için hangi kalınlıkta teller kullanılması gerektiğine ilişkin tablo verilmektedir.

TEZENE (MIZRAP): Bağlama çalımında küçük gibi görünen ancak son derece önemli olan unsurlardan biri de tezene seçimidir. Geleneksel olarak özellikle kiraz ağacının kabuğundan yapılan tezeneler, modern teknoloji ve seri üretim süreci ile birlikte plastik maddelerden üretilmeye başlanmıştır. Burada dikkat edilmesi gereken husus, yeni başlayalar için seçilecek tezenenin orta sertlikte olması gerektiğidir. Ayrıca, tezenenin ucunun çapaksız ve aşınmamış olması gerekir. Belli bir ustalık düzeyine ulaşılınca, çalınacak Bağlama ailesi üyesinin fiziki yapısına ve teknik çalım özelliklerine uygun sertlikte ve şekillerde tezeneler seçilmeli veya tezeneler uygun malzemeler bulunarak bizzat çalanlar tarafından yapılmalıdır.